ღირებულებების სწავლება - როგორ დავეხმაროთ ღირებულებების გააზრებაში

 

ღირებულებების სწავლება - 
როგორ დავეხმაროთ მოსწავლეს ღირებულებების გააზრებაში

თუ 6 წლის ბავშვს სწორად, მისთვის გასაგები ენით და შესაბამისი მაგალითებით ავუხსნით იმ ღირებულებების მნიშნელობას როგორიც არის: სიკეთე, სიყვარული, თავისუფლება, თანაგრძნობა, შემწყნარებლობა, სულგრძელობა, მადლიერება, კეთილსინდისიერება, წინდახედულება, მოთმინება, შრომისმოყვარეობა, ნებისყოფა... როდესაც ისინი 60 წლის გახდებიან უკეთესი საზოგადოება და მსოფლიო გვექნება. 

საუკეთესო გზა ამისთვის იგავ - არაკების გამოყენებაა, ვინ თუ არა სულხან საბა ორბელიანი და მისი "სიბრძნე სიცრუისა".

გთავაზობთ ათ იგავ - არაკს, ბავშვებისთვის გამარტივებული ენით და ხუთ აქტივობას, რომელიც დაგეხმარებათ ბავშვებს გაააზრებინოთ ის სიბრძნე რომელიც თითოეულ იგავ - არაკში ასე ოსტატურად ჩააქსოვა სულხან - საბა ორბელიანმა.

1.    ქურდი მკერავი

იყო ერთი მკერავი. ისე არაფერს შეკერავდა, ბლომად ქსოვილი არ მოეპარა. ერთხელაც დაესიზმრა, ვითომ თავზე ხე ამოსვლოდა და რაც კი ნაჭრები ჰქონდა მოპარული, ამ ხეს ფოთლებად ესხა. შეშინდა მკერავი, შვილს დაუძახა და უთხრა:

-         შვილო, თუ შემამჩნიო, ნაჭერს ვიპარავდე, სიზმარი მომაგონე.

ერთხელაც მას ვიღაც მდიდარმა ოქრომკერდით ნაქარგი ქსოვილი მოუტანა. მკერავს სულმა წასძლია, მაკრატელი მოიმარჯვა და ის იყო, უნდა მოეპარა, რომ ამ დროს მისი შვილი შემოვიდა და სიზმრად ნანახი ხე მოაგონა. გაბრაზდა მკერავი, შვილს მაკრატელი თავში ჩასცხო და უთხრა: ასეთი ქსოვილი როდის ეკიდა იმ ხეზეო!

2.    ორმოში ჩაგდებული მეფე

ორი მეფე ერთმანეთს შეება. ერთმა სძლია მეორეს, შეიპყრო და ორმოში ჩააგდო. გამოხდა ხანი. ორმოსთან ერთმა კაცმა გამოიარა. ორმოში ჩაგდებული მეფე რომ ნახა, მისი ამოყვანა და გაპარება მოინდომა და ჩასძახა: კარგს არ ვიზამ, რომ გაგაპაროო?!

მეფემ მადლობა მოახსენა.

კაცმა ჩაუგდო თოკი, ამოზიდა და რომ ამოიყვანა, კვლავ ჰკითხა:

-         კარგი არ ვქენი, რომ ამოგიყვანე?

მეფემ კვლავ მადლობა გადაუხადა.

კაცმა მესამედაც ჰკითხა:

-         ხომ კარგი ვქენი, რომ ამოგიყვანე?

შეწუხდა მეფე და დაიყვირა:

-         ჰეი, ვინა ხართ, ამ კაცმა გამაპარა!

მოცვივდნენ მცველები და ორივე შეიპყრეს.

-         რატომ გაამჟღავნე, რად არ გაიპარე? - ჰკითხეს მცველებმა მეფეს.

-         ვიდრე ამომიყვანდა, ყვედრებით ამავსო და სანამ სახლამდე მივაღწევდი, ხომ კიდეც დამახრჩობდა, ისევ ორმოში ყოფნა ვარჩიეო, - უპასუხა მეფემ.

3.    კუ და მორიელი

კუ და მორიელი დაძმობილდნენ. გაუდგნენ გზას. იარეს, იარეს და ერთ მდინარეს მიადგნენ. მორიელმა ცურვა არ იცოდა და დაღონდა.

-         ზურგზე შემაჯექი, გაგიყვან, - უთხრა კუმ.

შეაჯდა მორიელი კუს ზურგზე და გაცურეს. უეცრად, შუა წყალში მორიელმა კუს ზურგზე კბენა დაუწყო.

-         ძმაო, რას აკეთებ? - ჰკითხა კუმ.

-         განა მე მსურს კბენა, მაგრამ რა ვქნა, ჩვენი მოდგმა ასეთია, მტერსა და მოყვარეს, ყველას განურჩევლად ვკბენთ, - მიუგო მორიელმა.

კუმ დაიყურყუმელავა, მორიელი წყალში ჩააგდო და მიაძახა:

-         რა ვქნა, ძმაო, მეც არ მინდა, მაგრამ ჩემი მოდგმა ასეთია, თუ ნაკბენსა და დაგესლილ ხორცს არ განიბანს, გაუსივდება და მოკვდება!

4.    ძუნწი და ოქრო

ერთმა კაცმა მუშაობის დროს დიდძალ ოქროს მიაგნო, წაიღო და თავისი სახლიდან ოდნავ მოშორებით, მიწაში ჩაფლა. ამის მერე ყოველდღე მიდიოდა - ამოთხრიდა მიწას და ოქროს დახედავდა. მეორე კაცი ჩუმად თვალს ადენვნებდა მის საქმიანობას და ფიქრობდა: ნეტავ რა უდევს მიწაში ასეთი, ყოველდღე რომ ნახულობსო!

ერთხელაც ეს მეორე კაცი მივიდა იმ ადგილას, ამოთხარა მიწა და ოქრო არ იპოვა?! ამოიღო და მის ნაცვლად მიწაში ქვა ჩადო.

მეორე დღეს კაცი ჩვეულებრივ მივიდა თავისი ოქროს სანახავად, ამოთხარა  მიწა და რას ხედავს, ოქროს ნაცვლად ქვა დევს! დაიწყო ხმამაღლა ტირილი და მოთქმა. ამ დროს მასთან მეორე კაცი მივიდა და უთხრა:

-         რა გატირებს, რა დაგემართა?

-         რაღა რა დამემართა, ცოტაოდენი ოქრო მქონდა, მეშინოდა, არ დამხარჯოდა და მიწაში ჩავფალი, ვიღაცას კი მოუპარავს და მის ნაცვლად კი ქვა ჩაუდია.

-         მერედა მაგისთვის ტირი? განა სულერთი არ არის, მაგ მიწაში ოქრო იქნება ჩადებული თუ ქვა, თუკი მაინც არ დახარჯავ?! - უთხრა კაცმა.

5.    ცალთვალა მეფე და მხატვარი

ძველად იყო ერთი ქვეყანა ლავდიკია, რომელსაც ერთი ცვალთვალა მეფე მართავდა. ამ მეფეს ჰყავდა ერთი მხატვარი, რომელიც თვალში არ მოსდიოდა და მის მოსაკლავად მიზეზს ეძებდა. ერთხელაც მეფემ მოიხმო ეს მხატვარი და უბრძანა უნდა დამხატოო.

„აჰა,  მოვიდა ჩემი აღსასრული, - გაიფიქრა მხატვარმა,  - ცალთვალა დავხატო - მომკლავს, როგორ გამიბედეო, ორი თვალით დავხატო და მაინც მომკლავს - ჩემი მსგავსი არ არისო...“ დაიწყო ფიქრი, რა ეღონა და ბოლოს ერთი რამ მოიგონა: დახატა ირემი, მეფეს ხელში თოფი დააჭერინა და ბრმა თვალი დაუხუჭა, ვითომდა ირემს იღებს მიზანშიო.

მეფემ დიდხანს ათვალიერა ნახატი, მაგრამ წუნი ვერ უპოვა.

ასე გადაურჩა მხატვარი სიკვდილს.

6.    უტკბესი და უმწარესი

ერთმა მეფემ თავის ვეზირს უბრძანა:

-         წადი და, ისეთი საჭმელი მომიტანე, არც ხმელეთზე და არც ზღვაში მასზე უტკბესი  არფერი იყოს!

წავიდა ვეზირი და ენა უყიდა. მოუტანა, შეუწვა და აჭამა.

მოეწონა მეფეს და კვლავ უბრძანა:

-         ახლა კი წადი და ისეთი რამ მომიტანე, რომ არც ხმელეთზე და არც ზღვაში მასზე უმწარესი არაფერი იყოს!

წავიდა ვეზირი. ისევ ენა უყიდა და მოუტანა.

მეფემ უთხრა:

-         მწარე ვითხოვე, ენა მომიტანე, ტკბილი ვითხოვე და ისევ ენა მომიტანე?!

-         მეფეო, თქვენს თავს დავიფიცებ, რომ არც ენაზე უტკბესი არის რამე ამქვეყნად და არც ენაზე უმწარესი, - მიუგო ვეზირმა.

7.    ქორი, იხვი და კაკაბი

ერთმა ქორმა იხვი დაიჭირდა და ის იყო, შეჭმა დაუპირა, რომ ამ დროს ზევიდან მონადირისაგან შეშინებულმა კაკაბმა ჩამოუქროლა.

ქორი წაეტანა, ამასაც დავიჭერო. ამასობაში იხვმა დრო იხელთა, ბრჭყალებიდან დაუსხლტა და გაფრინდა.

ქორი ვეღარც კაკაბს დაეწია და ორივე დაკარგა.

8.    ძალა ერთობისა

იყო ერთი დიდებული მეფე, რომელსაც ოცდაათი ვაჟი ჰყავდა.

სიკვდილის წინ უხმო ვაჟებს და უბრძანა, ოცდაათი ისარი მომიტანეთო.

მათაც მოუტანეს.

მეფემ ისრები მაგრად შეკრა და გადაღუნა, მაგრამ ვერ გადატეხა.

მერე, სათითაოდ აიღო და ყველა დალეწა.

მიუბრუნდა შვილებს და უთხრა: თუ ერთად იქნებით, მტერი ისევე ვერ გაგტეხთ, როგორც მე წეღან ვერ გადავტეხე ისრების კონა; ხოლო თუ გაიყრებით, მტერი ისევე დაგლეწავთ, როგორც მე დავტეხე ისრები სათითაოდო.

9.    კარდაკარ მავალი სასიძო

ერთი ღარიბი კაცი გამდიდრდა და მისი ვაჟიშვილისთვის მდიდარი კაცის ქალი ითხოვა.

მდიდარმა იფიქრა: უარი რომ ვუთხრა, ვაითუ გადამემტეროს. მოდი, მიზეზს მოვუნახავ, იქნებ დავიხსნა თავიო, და ასეთი პირობა წაუყენა:

-თუ ეგ შენი შვილი გლახაკობას ისწავლის და ერთი წლის განმავლობაში კარდაკარ სამათხოვროდ ივლის, მიცემ ქალს, თუ არა და  - არა.

რაღა ექნა გამდიდრებული კაცის შვილს, დაიწყო კარდაკარ სიარული და მოწყალების თხოვნა.

წელიწადი რომ გასრულდა, გამდიდრებულმა ღარიბმა ისევ ითხოვა მდიდარი კაცის ქალიშვილი თავისი ვაჟისთვის. მდიდარმა უთხრა:

-         ახლა კი შენი შვილი მათხოვრობას უნდა შეეშვას! აბა, კარდაკარ მოწყალების მთხოვნელს ქალი როგორ მივცე?!

ვაჟმა ეს რომ გაიგო, შორს დაიჭირა: ერთწელიწადს ძლივს მისწავლია და ახლა როგორღა შევეშვაო?!

აი, ასე - ვაჟმა მათხოვრობა ვერ მოიშალა და მდიდარმაც ქალი აღარ მისცა. 

10. კატის გაზრდილი ლომი

ერთი კატა ტყე - ტყე დაიარებოდა.

ერთ დღესაც მკვდარ ძუ ლომს გადააწყდა, რომელსაც ბოკვერი დარჩენოდა. კატას შეეცოდა და წაიყვანა გასაზრდელად.

გაიზარდა ბოკვერი და ნადირობა დაიწყო. მოიტანდა ხოლმე ნანადირეს და გემრიელად შეექცეოდა.

ერთ დღესაც ვერაფერი მოინადირა და მშიერმა თავის გამზრდელ კატას დაუპირა შეჭმა.

კატა მიუხვდა განზრახვას, გაექცა ლომს და ხეზე აძვრა. ლომი ხის ძირში წამოუწვა და დათაფლული ხმით ასძახა.

-         ჩემო დედაზე უსაყვარლესო და ჩემო დამარჩენელო გამზრდელო, ყოველი შენი ზნე რომ მასწავლე, ხეზე ასვლა რატომ არ მასწავლე?

-         ეს ხერხი, ჩემთვის შევინახე: ვიცოდი ეს დრო დამიდგებოდა და დამჭირდებოდა, - მიუგო კატამ. 

ანა ანუშიძე

20 მარტი, 2022 წ.

პროექტული სწავლება - პროექტის დაგეგმვა და განხორციელება

 

პროექტული სწავლება
პროექტის დაგეგმვის და განხორციელების 

6 საფეხური

პროექტი არის კონკრეტული პრობლემის მოგვარებისკენ მიმართული საქმიანობა, წინასწარ განსაზღვრული მიზნის მიღწევისთვის.  მნიშვნელოვანია თავიდანვე აღვნიშნოთ, რომ მასწავლებელი პროექტული სწავლა - სწავლების პროცესში ასრულებს კოორდინატორის, ექსპერტი, კონსულტანტის როლს. 

მაშ ასე, სასწავლო პროექტი შედგება შემდეგი საფეხურებისგან:

I საფეხური: წინასწარი მოკვლევა და საჭიროებების ანალიზი;

განვსაზღვროთ ინტერესის სფეროები და პრობლემა. მაგალითად: თემში არსებული პრობლემები, საერთო საზოგადოებრივი პრობლემები, ზოგადი სახის პრობლემები, სოციალური პრობლემები, ეკონომიკური პრობლემები; პრობლემები სასკოლო კულტურაში და ა. შ.

ინტერესის სფეროსა და პრობლემის განსაზღვრის პროცესში შეგვიძლია გამოვიყენოთ სხვადასხვა შინაარსის და ფორმის კითხვარები და აქტივობები, რომლებიც გამოკვეთს იმ საერთო ინტერესს რომელიც აქვთ მოსწავლეებს.

II საფეხური: მოსამზადებელი სამუშაოების დაგეგმვა;

პროექტის თემის შერჩევა და პრობლემის სწორად განსაზღვრა არის საქმიანობის დასაწყისი. ამის შემდეგ, იწყება ინფორმაციის შეგროვება შერჩეული პრობლემის  ირგვლივ.

ინფორმაციის მოძიების შემდეგ ვგეგმავთ აქტივობებს. ასევე, შეგვიძია შევქმნათ ჯგუფები და მათზე გდავანაწილოთ საქმიანობა. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ აუცილებელია კოორდიაცია და პერიოდული შუალედური ინფორმირება ჯგუფებს შორის.

განსაზღვრეთ პროექტის მიზნები, მოსალოდნელი შედეგები და დაგეგმეთ კონკრეტული ღონისძებები. დაგეგმვა პროექტის მომზადების მნიშვნელოვანი ეტაპია, რადგან ეს გულისხმობს პრობლემის ყველაზე ეფექტიანი გადაჭრისთვის საჭირო მოქმედებებისა და მათი თანმიმდევრობის განსაზღვრას.

პროექტის  მიზნების განსაზღვრის შემდეგ, საჭიროა დაადგინოთ მოსალოდნელი შედეგები ანუ რას უნდა მიაღწიოთ პროექტის ფარგლებში განხორციელებული ღინისძიებებით, რისი შეცვლა ან გაუმჯობესება გსურთ.  

მოსალოდნელი შედეგების განსაზღვრისას, სასურველია დავადგინოთ ის რისკები რომლებსაც ჩენი პროექტის სრულყოფილად განხორციელების გზაზე ხელის შეშლა შეუძლია.  ამ ეტაპზე ეფექტიანი იქნება  მარტივი მატრიცები ანუ ცხრილები ააგოთ, სადაც გამოკვეთთ მოსალოდნელ შედეგებს და რისკებს;

ამ გზით, ერთ სიბრტყეზე თვალსაჩინოდ ნახავთ დაგეგმილ ღონისძიებებს/აქტივობებს და მარტივად გადაამოწმებთ შეესაბამება თუ არა ის პროექტის მიზნებს, მიმართულია თუ არა მოსალოდნელი შედეგების მიღწევისაკენ, გვეხმარება თუ არა რისკების აცილებაში, არის თუ არა დროში განსაზღვრული, გვეხმარება თუ არა ბენეფიციარების ჩართვაში, ვის შეიძლება მიმართოთ მისი შესრულების დროს.

აუცილებლად უნდა აღვნიშნოთ რომ ყველა ორგანიზაციას აქვს საკუთარი ფორმა საპროექტო განაცხადის, თუმცა ნებისმიერი ფორმის შევსება მოითხოვს პროექტის წარმდგენის/წარმდგენებისგან შემდეგი სახის ინფორმაციის მიწოდებას:  

1.      საინიციატივო განაცხადის თავფურცელი;

2.      ინფორმაცია საინიციატივო ჯგუფის შესახებ;

3.      პრობლემის აღწერა;

4.      პროექტის მოკლე აღწერა;

5.      პროექტის ბენეფიციარები და გეოგრაფიული დაფარვა;

6.      პროექტის განხორციელების ვადები:

·         პროექტის დაწყების სავარაუდო თარიღი;

·         პროექტის დასრულების სავარაუდო თარიღი;

7.      პროექტის მოსალოდნელი შედეგები;

8.      პროექტთან დაკავშირებული რისკები;

9.      ბიუჯეტი (თვეების მიხედვით გაწერილი);

10.  პროექტის აქტივობები და გრაფიკი;

მას შემდეგ, რაც განსაზღვრავთ რა მიზანი გაქვთ, რა შედეგი უნდა მიიღოთ, რა უნდა გააკეთოთ, ვინ უნდა ჩართოთ პროექტში და ვისთან ითანამშრომლობთ, რა რესურსი და ხარჯები (ბიუჯეტი) გჭირდებათ, რა დარო გჭირდებათ, ვინ არის თითოეულ აქტივობაზე პასუხისმგებელი - ამის შემდეგეს ყველაფერი ასახეთ ცხრილში.

III საფეხური: დაგეგმილი ქმედებების განხორციელება;

ამ ეტაპზე დაგეგმილი აქტივობების განხორციელება ხდება. არის აქტივობის/ქმედების 4 სახე:

1)      პირდაპირია ქმედება, როცა პრობლემის მოგვარების პროცესში თქვენ უშუალოდ ერთვები იმ ადამიანებთან/ბენეფიციარებთან ვის კეთილდღეობაზეც ზრუნავთ.

2)      არაპირდაპირია ქმედება, როცა თქვენ მოქმედებთ გარემოზე და საზოგადოებაზე, რაც საბოლოოდ განაპირობებს პრობლემის მოგვარებას/ვითარების გაუმჯობესებას.

3)      ადვოკატირებაა, როცა თქვენ ინფორმაციას აწვდით თემს/ბენეფიციარებს, თუ როგორი ქმედება/ინიციატივა/ქმედება დაეხმარება მათ პპრობლემის მოგვარებაში/ვითარების გაუმჯობესებაში. ცდილობთ ხმა მიაწვდინოთ პრობლემის გადაჭრაზე პასუხისმგებელ პრირებს/უწყებებს/ორგანიზაციებს.

4)      კვლევაა, როცა პრობლემის მოგვარების/ვითარების გაუმჯობესების მიზნით ხდება ინფორმაციის შეგროვება, გაანალიზება, დასკვნების გამოტანა.

IV საფეხური: რეფლექსია;

ვიდრე პროექტის შედეგებს გააცნობდეთ აუდიტორიას, მანამდე საჭიროა რეფლექსია ანუ განვლილი გზის გააზრება და მხოლოდ ამის შემდეგ იგეგმება პრეზენტაცია.

გააზრებისთვის აუცილებელია, პროექტზე მუშაობის დაწყებისთანავე იზრუნეთ თქვენს მიერ შესრულებული სამუშაოების ამსახველი მასალის მოგროვებაზე და კლასიფიკაციაზე,  რომელსაც მოაწესრიგებთ და გააერთიანებთ პორტფოლიოში.

პორტფოლიო არის ერთგვარი საქაღალდე, ის აერთიანებს ყველაფერს რაც შერჩეულ თემას უკავშირდება.  ის უნდა შეიცავდეს ყოველგვარ თვალსაჩინო მასალას და ინფორმაციას.

პორტფოლიო შეიძლება იყოს როგორც ერთად შეკრებული მატერიალური მასალა, ისე  ინტერნეტპროდუქტი - ელექტრონულ სივრცეში, სადაც ანალოგიურად იქნება თავმოყრილი  ყველაფერი, რაც იძლევა ინფორმაციას პროექტის ფარგლებში დაგეგმილი ღონისძიებების შესახებ. მაგ: ფოტო, ვიდეო, აუდიო მასალა; წერილობით ჩანიშვნები; ნახატი; ნივთი; კითხვარები და მატრიცები; ინტერვიუები; პოსტერები; წერილები; განცხადებები; აფიშები; გადახდის ჩეკები; ქვითრები და სხვა.

პორტფოლიოს შექმნის შემდეგ, მნიშვნელოვანია ერთმაეთს გაუზიარეთ აზრები, შთაბეჭდილებები, დასკვნები იმის შესახებ თუ რა გააკეთეთ თქვენი პროექტის ფარგლებში მიზნის მიღწევისთვის.  იმსჯელეთ რისი გაკეთება შეძელით და რისი ვერა, დასვით შეკითხვა რატომ? ჰკითხეთ ერთმანეთს: რა ისწავლეთ, რა მოგეწონათ, რა სირთულეებს წააწყდით, ყველაზე მნიშვნელობანი რა გამოცდილება მიიღეთ, თავიდან რომ იწყებდეთ პროექტზე მუშაობას რას გააკეთებდით სხვაგვარად. ამ მიზნების მიღწევისთვის კლასში შესაძლებელია გამოვიყენოთ შემდეგი სახის აქტივობები: საკლასო გამოკითხვა, იმნტერვიუირება, პერიოდული „საინფორმაციო გამოცემა“ ანალიტიკური კითხვარები, პრეზენტაციები, ონლაინ დისკუსიები, შემოქმედებითი აქტივობები. გამოიყენეთ ცხრილები.

V საფეხური: დემონსტრირება;

პრეზენტაციის გზით თქვენი მთავარი ამოცანაა მარტივად და ლაკონურად წარმოაჩინოთ თქვენი პროექტის მიზნები, თქვენს მიერ პროექტის განხორციელების პროცესში გადადგმული ნაბიჯები, შედეგები და დასკვნები.

ეფექტური პრეზენტაციისთვის შეგიძლიათ გამოიყენოთ სხვადასხვა გზა, მაგ: შექმნათ PPT (Power Point) ბროშურა, ბუკლეტი, პოსტერი, გამოიყენოთ ისეთი ციფრული ინსტრუმენტები და ა.შ სასურველია ნებისმიერ შემთხვევაში თქვენი პრეზენტაცია გაამდიდროთ ფოტო, ვიდეო მასალით, სტატისტიკური მონაცემებით, თემატური კარიკატურებით. მნიშვნელოვანია, რომ პრეზენტაცია იყოს მოკლე და ლაკონური, ნათლად აღსაქმელი აუდიტორიისთვის.

სასურველია პრეზენტაციის პროცესში მონაწილეობა მიიღოს აუდიტორიამ, ჩართეთ ბენეფიციარები, საკითხით დაინტერესებული პირები.

VI საფეხური: შეფასება;

გაიაზრეთ რა ისწავლეთ, რა გამოცდილება მიიღეთ, რა უნარ - ჩვევები გამოგიმუშავდათ, რამდენად მიაღწიეთ დასახულ მიზანს, როგორ აფასებენ ბენეფიციარები და პრობლემის მოგვარებით/ვითარების გაუმჯობესებით დაინტერესებული პირები.  შეაფასეთ როგორც საკუთარი, ისე პროექტის განხორციელებაში მონაწილე სხვა პირების/კლასელების საქმიანობა.  ამ პროცესში დიდ დახმარებას გაგიწევთ თვითშეფასების კითხვარები, რომლებიც გააერთიანებს რამდენიმე მნიშვნელოვან შეკითხვას, მაგალითად:

კითხვები თვითშეფასებისთვის:

1.     რა ისწავლეთ თქვენ და რა ისწავლა კლასმა  როგორც ერთმა გუნდმა, პროექტზე მუშაობისას?

2.      რა უნარ - ჩვევების გამომუშავებაში შეგიწყოთ ხელი ამ პროექტზე მუშაობამ?

3.      რა დადებითი მხარე აქვს ერთ გუნდად მუშაობას?

4.      რა უარყოფითი მხარე აქვს ერთ გუნდად მუშაობას?

5.      რა იყო თქვენი ყველაზე დიდი მიღწევა ამ პროექტში?

6.      რა იყო კლასის, როგორც ერთი გუნდის, ყველაზე დიდი მიღწევა ამ პროექტში?

7.      რა გასწავლათ ამ პროექტმა?

8.      რას შეცვლიდით, თავიდან რომ იწყებდეთ ამ პროექტზე მუშაობას?

მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ, რომ გარე შეფასების დროს ფასდება პროექტის შედეგად შექმნილი მასალა, პროექტს კი აფასებენ პროექტით მოსარგებლეები და პრობლემით  დაინტერესებული პირები. გარე შეფასების მოსმენა და გაანალიზება მნიშვნელოვან დახმარებას გაუწევს პროექტზე მომუშავეებს განვლილი გზის გაანალიზებასა და მომავალი პროექტების უკეთ დაგეგმვაში, ამიტომ მნიშვნელოვანია პრეზენტაციის დროს გამოვიყენოთ „ანონიმური ყუთი“, რომელშიც მოთავსდება: მოსაზრებები, რჩევები, რეკომენდაციები, იდეები სამომავლო საქმიანობის ჩამონათვალი. 

ანა ანუშიძე

20 მარტი, 2022 წ. 

თამაშით სწავლების მნიშვნელობა და მაგალითები პრაქტიკიდან

 

 

თამაშით სწავლების მნიშვნელობა და მაგალითები პრაქტიკიდან

"თამაში მიუთითებს ბავშვის გონებრივ აქტივობაზე, თამაში არის ბავშვის ყველა ძალის, აზრის და ფიზიკური აქტივობის გავარჯიშება" ჯონ დიუი

                                                                                                  

მართლაც, თამაში იწვევს სწავლის პროცესში ბავშვის აფექტური (ემოციური) სფეროს ჩართვას რაც ხელს უწყობს თვითგამოხატვას და უზრუნველყოფს სამყაროს შემეცნებას.

როგორც დიმიტრი უზნაძე ამბობს: "პირველად სწორედ თამაშის დროს უჩნდება ბავშვს სამყაროსთან და თანატოლებთან ურთიერთობის მოთხოვნილება".

                            დიმიტრი უზნაძე                           ჯონ დიუი

თამაშის სხვადასხვა ფორმა შეგვიძლია გამოვიყენოთ სწავლების პროცესში ყველა საგანში, სწავლების სამივე (დაწყებითი, საბაზო, საშუალო) საფეხურზე. ყველაზე მნიშვნელოვანია თამაშის სცენარების და საჭირო რესურსების დამზადების პროცესში მოსწავლეების ჩართვა, რაც კიდევ უფრო საინტერესოს და ინტერაქტიულს ხდის პროცესებს.

ქვემოთ წარმოგიდგენთ სწავლა - სწავლების პროცესში ეფექტიანად გამოყენებადი თამაშების რამდენიმე ბიუჯეტურ ვერსიას.

პირველი - ფაზლები. 

ფაზლების გამოყენება შეგვიძლია ყველა საგანში და ყველა საფეხურზე, მაშინ როდესაც საჭიროა მოსწავლეებმა გაიაზრონ და დაიმახსოვრონ რომელი მახასიათებლის მატარებელია ან რომელ ჯგუფს მიეკუთვნება ესა თუ ის სუბიექტი/ობიექტი. 

მმაგალითად: რომელი ქვეყნები მიეკუთვნებიან ტერიტორიულ - ადმინისტრაციული მოწყობის მიხედვით ფედერაციულ თუ უნიტარული მოწყობის ქვეყნების  ჯგუფს. რომელი ქვეყნები რომელ საერთაშორისო ორგანიზაციაშია გაერთიანებული. 

მეორე - კროსვორდები.

კროსვორდების გამოყენება შეგვიძლია ყველა საგანში და ყველა საფეხურზე, მაშინ როდესაც უკვე დავასრულეთ გარკვეულ საკითხზე ან თემაზე მუშაობა და გვინდა მოსწავლეებმა სივრცულად გაიაზრონ ნასწავლი. ან გვინდა გარკვეული დროითი ინტერვალის წინ შესწავლილი მასალა გავახსენოთ ჩვენს მოსწავლეებს. 

მესამე - როლური თამაშები.

როლური თამაშების გამოყენება შეგვიძლია ყველა საგანში და ყველა საფეხურზე, მაშინ როცა ჩვენი მიზანია მოსწავლეებმა გაიაზრონ: კონკრეტული პრობლემის არსი, სხვადასხვა მხარეთა არგუმენტები, დილემური სიტუაციების სიღრმე ან მნიშვნელოვანი პროცესების არსი. 

მეოთხე - გუნდური შეჯიბრი.

გუნდური შეჯიბრის გამოყენება ასევე შეგვიძლია ყველა საგანში და ყველა საფეხურზე, მაშინ როცა გვსურს განსაკუთრებით აქტიური და ცოცხალი გავხადოთ სწავლა - სწავლების პროცესი და ამავდროულად მოსწავლეებმა შეითვისონ და განივითარონ გუნდური მუშაობის, საერთო თამაშის წესების გაგების და კეთილსინდისიერად შესრულების პრაქტიკული უნარები.

"თამაში არის ძალზე ეფექტური საშუალება ბავშის ინტელექტუალური, მორალური და ნებელობითი თვისებების ფორმირებისთვის." ჯონ დიუი

ანა ანუშიძე

19 აპრილი 2022 წ.

მათემატიკა, სასწავლო რესურსი დაწყებით კლასების მოსწავლეებისთვის

 

მათემატიკა, სასწავლო რესურსი დაწყებითი კლასის მოსწავლეებისთვის

პირველივე კლასიდან,  მოსწავლეები ეცნობიან რამდენიმე არითმეტიკულ მოქმედებებს. ძალიან მნიშვნელოვანია თითოეული არითმეტიკული მოქმედების გააზრებასთან ერთად გააცნობიერონ ძირითადი წესები, რომლებიც შემდგომში გაუადვილებს მათ ლოგიკურ და მათემატიკურ აზროვნებას.

სწორედ ამ მიზნის მიღწევაში დაგვეხმარება ქვემოთ მოცემული ინფოგრაფიკები. 

მოცემული რესურსის გამოყენება შესაძლებელია როგორც ჩვეულებრივ, ისე დისტანციურ ფორმატში სწავლა - სწავლების პროცესში. ასევე, შესაძლებელია მისი, როგორც მრავალჯერადი თვალსაჩინოების ბარათების გამოყენება.

 

ანა ანუშიძე 

29 აპრილი, 2022 წელი

სწავლა - სწავლების ფორმები

 

სწავლა - სწავლების ფორმები

სწავლა-სწავლების პროცესი მოიაზრებს მოსწავლის აკადემიურ, ფსიქოლოგიურ, სულიერ, ფიზიკურ გავითარებას.  შესაბამისად, მოსწავლეს განათლებულ პიროვნებად აყალიბებს: სკოლა, ცხოვრებისეული გამოცდილება, სკოლის მიღმა განხოციელებული სწავლა - განვითარებაზე ორიენტურებული აქტივობები. შესაბამისად, გვაქვს სამი ძირითადი ფორმის სწავლება: ფორმალური განათლება (Formal Education) შინ სწავლება (Informal Education) და არაფორმალური განათლება (Non-formal Education).

ფორმალური განათლება - გულისხმობს სწავლას წინასწარ განსაზღვრული პროგრამით და შესაბამისი კურიკულუმით. ფორმალური სწავლება სრულად სტრუქტურირებულია, ხორციელდება სასწავლო დაწესებულებაში, საკლასო სივრცეში, შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე მასწავლებლების მიერ, შესაბამისად ამ ფორმის განათლების მიღებისთვის, იმ ქვეყნებში, სადაც სწავლის საფასური სრულად ან ნაწილობრივ არ ფინანსდება სახელმწიფოს მიერ, მისი გადახდა უნდა უზრუნველყოს მშობელმა ან მოსწავლის კანონიერმა წარმომადგენელმა.  ფორმალური სწავლა - სწავლების პროცესში აქტიურად გამოიყენება: ციფრული ინსტრუმენტები, კლასგარეშე აქტივობები, შეჯიბრებები, სხვადასხვა ფორმატის და მიზნის გამოცდები.  ფორმალური განათლების უპირატესობად შეგვიძლია აღვნიშნოთ: საერთო მიზნების მიღწევისთვის ნაცადი ხერხების გამოყენება, მოსწავლეების ინტეგრირება სოციუმში და შესბამისი სოციალური უნარების სწავლა - განვითარება. თუმცა აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ საერთო მიზნებიდან და სტანდარტებიდან გამომდინარე ნაკლებად ხდება თითოეული მოსწავლის ინტერესის გათვალისწინება სწავლა - სწავლების პროცესში, სწავლა ფასიანია (კერძო სკოლებში და იქ სადაც სახელმწიფო არ ან ნაწილობრივ აფინანსებს მოსწავლის სწავლა - სწავლების პროცესს) და სამწუხაროდ ხშირია სოციალური ერთობისთვის დამახასიათებელი საფრთხეები: ბულინგი, მობინგი.

შინ სწავლება - მიზნად ისახავს მოსწავლისთვის ცხოვრებისეული გამოცდილების მიღებას, რაზეც ძირითადად მშობლები ზრუნავენ. ამ ტიპის განათლება არ არის დამოკიდებული სახელმძღვანელოების გამოყენებასა და თეორიული ცოდნის მიღებაზე, ის მოიცავს მაგალითად ისეთი უნარების დასწავლა - განვითარებას, როგორიც არის: მანქანის მართვა, კერძის მომზადება, კერვა, სხვადასხვა ტიპის ხელსაქმე, ცხოველების/ფრინველების მოვლა, შინამეურნეობის გაძღოლა და ა.შ.  შინ სწავლების - მთავარი მახასიათებელია: მეგობრულ გარემოში გამოცდილების გაზიარებით უნარების სწავლა, ცოდნის მიღება და ამ გზით ზრდასრული ცხოვრებისთვის მომზადება. უნდა აღვნიშნოთ, რომ შინ სწავლება გამოირჩევა ბუნებრიობით და ცოდნა-უნარების მრავალფეროვანი წყაროებიდან მიღება-გადაცემით. შინ სწავლებას აქვს უარყოფითი მხარეც: არ ხდება პროფესიონალი მასწავლებლის მიერ სწავლა - სწავლების პროცესის წარმართვა და შესაძლოა აუცილებლად შესასწავლი, როგორც თეორიული, ისე პრაქტიკული საკითხების გამოტოვება, რამაც სამომავლოდ უარყოფითად იმოქმედოს მოსწავლის განვითარებაზე და სოციალურ ინტეგრაციაზე. ამასთან, შინ სწავლების დროს არ არის გათვალისწინებული მოსწავლის თანატოლებთან ურთიერთობები და ეს ართულებს სოციალური უნარების დასწავლა და ასაკის შესაბამისი გამოცდილების მიღებას.

არაფორმალური განათლება - არაფორმალური განათლება, გულისხმობს კონკრეტული უნარების განითარებაზე ორიენტირებული კურსებით სწავლებას. ზრდასრული ცხოვრებისთვის საჭირო უნარების სწრაფად და ეფექტიანად ათვისებაზე ორიენტირებული კურსების გავლას აქვს წინაპირობა, კერძოდ მოსწავლეს გავლილი უნდა ჰქონდეს ძირითადი საბაზო ფორმალური საგანმანათლებლო პროგრამა. ჩვენს ქართულ რეალობაში ის შეგვიძლია შევადაროთ პროფესიულ საგანმანათლებლო დაწესებულბებს, სადაც სწავლის გაგრძელების მსურველებს უნდა ჰქონდეთ მიღებული საბაზო განათლება სკოლაში.

22 თებერვალი, 2022 წელი

ანა ანუშიძე

10 მთავარი გამოწვევა სკოლებისთვის მთელს მსოფლიოში

10 მთავარი გამოწვევა სკოლებისთვის მთელს მსოფლიოში

 

სკოლების უკეთ მართვის მიზნით, მნიშვნელოვანია, სასკოლო საზოგადოებას ჰქონდეს მუდმივად განახლებადი ინფორმაცია იმ გამოწვევების შესახებ, რომლებიც საერთოა როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო დოენეზე. სწორედ ამ მიზნით, შეგვიძლია გავაერთიანოთ და ერთ სიბრტყეზე წარმოვადგინოთ ყველა ის გამოწვევა, რომელიც საერთოა სკოლებისთვის, მთელს მსოფლიოში. ქვემოთ წარმოდგენილია 10 ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოწვევა:

1)      საკლასო ოთახში მოსწავლეთა გადაჭარბებული რაოდენობა. როდესაც ვსაუბრობთ კლასში მოსწავლეთა ჭარბ რაოდენობაზე, უნდა აღვიშნოთ როგორია ოპტიმალური რაოდენობა და რისთვის არის აუცილებელი, რომ არ გვქონდეს კლასში მოსწავლეთა გადაჭარბებული რაოდენობა. საერთაშორისოდ აღიარებულია, რომ სწავლა - სწავლების პროცესის სრულყოფილად განხორციელებისთვის კლასში მოსწავლეების რაოდენობა უნდა იყოს 15 – 17. საკლასო ოთახში მოსწავლეთა გადაჭარბებული რაოდენობა იწვევს პრობლემების თაიგულს: მოსწავლე ვერ ახერხებს სრულყოფილად გამოხატოს საკუთარი მზაობა, ჩაერთოს სასწავლო პროცესში, დასვას შეკითხვა, მიიღოს სრულყოფილი უკუკავშირი მასწავლებლისგან, თანაკლასელებისგან. მასწავლებელი ხშირად დგება დილემის წინაშე (ა) კონკრეტულ საკითხთან დაკავშირებით მოისმინოს ყველა მოსწავლის პასუხი, რაც ხშირად უინტერესო პროცესად იქცევა ხოლმე მოსწავლეებისთვის, (წარმოიდგინეთ ერთი და იგივე საკითხი ან პრობლემა განხილული 30 - ჯერ.) ან (ბ) მხოლოდ რამდენიმე მოსწავლისგან მოისმინოს პასუხი, შესაბამისად დანარჩენ მოსწავლეებს არ ექნებათ საშუალება თქვან სათქმელი, გამოხატონ საკუთარი თავი, წარმოაჩინონ ნამუშევრები აუდიტორიის წინაშე.

 

2)      სიღარიბე. სწავლა-სწავლების პროცესში სრულყოფილად ჩართვისთვის და განვითარებისთვის, ყველა ბავშვს ესაჭიროება ბაზისური მოთხოვნილებების დაკმაყოფილება, მაგალითად: ჯანსაღი და სტაბილური საცხოვრებელი გარემო და სამეცადინო სივრცე, ჯანსაღი კვება, დროული და ადეკვატური სამედიცინო სერვისების მიღება, სეზონის შესაფერისი სამოსი, საჭირო სასწავლო და სათამაშო ნივთები. მაშინ, როდესაც ეს ბაზისური პირობები არ არსებობს სიღარიბის გამო, იქმნება სტრესული გარემო, ბავშვი ვერ ახერხებს კოცენტრირება მოახდინოს სწავლაზე, სწავლა - სწავლების პროცესში ჩართულობაზე, უჩნდება კომპლექსები, ადარებს საკუთარ თავს და საკუთარ მატერიალურ შსაძლებლობებს თანატოლებს და თანატოლების მატერიალურ შესაძლებლობებს, შესაბამისად იზრდება ალბათობა, რომ გახდეს ბულერი ან ბულინგის მსხვერპლი.

 

3)      ოჯახური პრობლემები. ყველაზე გავრცელებული ოჯახური პრობლემებია: განქორწინება, განქორწინების შემდგომი კონფლიქტები და დისკომფორტი, მარტოხელა მშობელი, სხვადასხვაგვარი ფორმის ძალადობა ოჯახში, ოჯახის წევრების ფსიქიკური ავადობა/დამოკიდებულება მავნე ნივთიერებებზე.  თითოეული ჩამოთვლილი პრობლემა, სულ მცირე, იწვევს ბავშვში არასტაბილურობის და შიშის განცდას, რაც ხელს უშლის მის ნორმალურ განვითარებას, სწავლაზე ფოკუსირებას და სწავლა - სწავლების პროცესში ჩართულობას, ყველაზე ცუდ შემთხვევაში კი ბავშვისთვის როლურ მოდელად შეიძლება იქცეს არაჯანსაღი ცხოვრების წესი.

 

4)      ტექნოლოგიების სიმწირე ან/და არაეფექტიანი გამოყენება. ტექნოლოგიები ისევე, როგორც ყველა სიახლე კაცობრიობის ისტორიაში, აუცილებელია სწორად გავაცნოთ მოსწავლეებს, ვასწავლოთ მათი გამოყენება როგორც თვითგანვითარებისთვის, ისე გარემოსა და ქვეყნის განვითარების მიზნით. ამ კეთილი მიზნებისთვის, მოსწავლეებისთვის სწავლა - სწავლების პროცესში ხელმისაწვდომი უნდა იყოს მათი გამოყენება. იმ მოსწავლეებისთვის, რომლებსაც არ აქვთ შესაძლებლობა სახლში იმუშაონ ტექნოლოგიების გამოყენებით, უნდა ჰქონდეთ სკოლაში ტექნოლოგიების თავისუფლად გამოყენების შესაძლებლობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსწავლეები ვერ მიიღებენ თანამედროვე გამოწვევების ადეკვატურ განათლებას, რომელსაც სწავლების დასრულების შემდეგ გამოიყენებენ ან სწავლის გაგრძელების ან დასაქმების მიზნით.

 

5)      ბულინგი და მობინგი. ინდივიდუალური და ჯგუფური ძალადობა, კიდევ ერთი მნიშნელოვანი გამოწვევაა მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. როგორც წესი, განარჩევენ ფსიქოლოგიურ, ვერბალურ, ფიზიკურ და კიბერ ძალადობის ფორმებს. როგორც წესი ამ პრობლემის პრევენციისთვის მუშაობა ადრეული ბავშვობიდან, ჯერ კიდევ საბავშვო ბაღიდან უნდა დაიწყოს. აღსაზრდელებს დეტალურად, სხვადასხვა როლური თამაშის, ვიზუალიზაციის საშუალებით უნდა განემარტოთ თუ რა არის ბულინგი/მობინგი, როგორ უნდა დაიცვან თავი, რა უნდა მოიმოქმედონ თუ მსხვერპლი გახდნენ და რაც კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია სწორი სოციალური აზროვნება, რომ ბულინგი/მობინგი დანაშაულია და მსგავსი შემთხვევის შესახებ აუცილებლად უნდა მიმართონ (დარეკონ/გაუგზავნონ წერილი) შესაბამის ორგანოებს.

 

6)      მოსწავლის ქცევა და დამოკიდებულება. აქ იგულისხმება მოსწავლის ასოციალური, სწავლა-სწავლების პროცესის გამართულად ფუნქციონირებისთვის, სასკოლო კულტურასთან და უსაფრთხო სასწავლო გარემოსთან შეუსაბამო ქცევა მაგ: უხეშობა, გულგრილობა, უპატივცემულო დამოკიდებულება,  დაუმორჩილებლობა. მოსწავლის ასოციალური ქცევის მართვა და სოციალურ ქცევად გარდაქმნა შესაძლებელია მხოლოდ ორ შემთხვევაში: (1) როდესაც სკოლაში გვაქვს მდგრადი სასკოლო კულტურა და უსაფრთხო სასწავლო გარემო. (2) როდესაც ერთმანეთთან შეთანხმებულად/კოორდინირებულად თანამშრომლობენ კლასის ხელმძღვანელი და მშობლები ან/და მოსწავლის კაონიერი წარმომადგენელი პრობლემის გადაჭრისთვის.

 

7)      „უკანა მერხზე მჯდომი“ მოსწავლე - პრობლემა რომელსაც საფუძველი ხშირად პირველივე კლასიდან ეყრება არასწორად წარმართული სწავლა - სწავლების პროცესის შედეგად. ამ პრობლემის მოგვარება შეუძლებელია მხოლოდ გამუდმებული ტესტირებებით, საჭიროა ისეთი სწავლა - სწავლების პროცესი, რომელიც ყველა მოსწავლეზე იქნება მორგებული, რომელში ჩართვაც ყველა მოსწავლეს შეეძლება და ყველასთვის იქნება საინტერესო. პატარა ნაბიჯებით საერთო მიზნების მიღწევისკენ.

 

8)      მშობლების ჩართულობა. მშობლების ჩართულობა სწალა - სწავლების პროცესში აუცილებელია, მაგრამ აუცილებელია ის მიმართული იყო მოსწავლის პიროვნული და გონებრივი განვითარებისკენ და არ შემოიფარგლებოდეს მხოლოდ შეფასებების კონტროლით და არასასურველი შეფასების აღმოჩენის შემთხვევაში მკაცრი სასჯელის ორგანიზებით.

 

9)      ჯანმრთელობის პრობლემები. უსაფრთხოება გარემოს უზრუნველყოფა სკოლაში და სახლში. ორიენტირება მოსწავლისთვის უსაფრთხო სასკოლო გარემოს შექმნაზე გულისხმობს როგორც ჰიგიენის დაცვას, ისე მთლიანად სკოლის შენობის ადაპტირებას სხვადასხვა სპეციალური საჭიროების მქონე მოსწავლეებისთვის. კვალიფიციური ფსიქოლოგის/ფსიქოლოგთა ჯგუფის მუდმივად ყოფნა სკოლაში, რაც უზრუნველყოფს პოზიტიურ და მდგრად ფსიქოლოგიურ გარემოს.

 

10)  დაფინანსება. სწავლა - სწავლების პროცესის ეფექტიანად წარმართვისთვის აუცილებელია როგორც სათანადო კვალიფიკაციის მქონე მოტივირებული მასწავლებლების დაქირავება, ისე სრულად მოწყობილი საკლასო ოთახების, თემატური სამუშაო სივრცეების და მთლიანად სკოლის შენობის თანამედროვე გამოწვევებთან შესაბამისობაში მოყვანა. ამ ყველაფერს სჭირდება დაფინანსება. ამიტომ, აუცილებელია სკოლის ლიდერის და მისი გუნდის მხრიდან მასწავლებლების განვითარებისთვის და სკოლის შენობის უკეთ მოწყობისთვის საჭირო დაფინანსების მოზიდვა, სასკოლო რესურსების ეფექტიანად მართვა. ამისთვის კი სკოლის ლიდერი მუდმივად უნდა თანამშრომლობდეს ადგიობრივ ხელისუფლებასთან, შესაბამის კერძო და სახელმწიფო სტრუქტურებთან, აფართოებდეს საქმიან კავშირებს ქვეყნის შიგნით და საერთაშორისო მასშტაბით, ერთვებოდეს სხვადასხვა ეროვნულ და საერთაშორისო კონკურსებში.

 

22 თებერვალი, 2022 წელი

ანა ანუშიძე